Teorie nauki i zachowania
Teorie nauki i zachowania

Wprowadzenie teoretyczna

Ten rozdział zawiera krótkie wprowadzenie do wiedzy psychologicznej na temat zasad uczenia się. Połączymy to oczywiście z praktyczną nauką konsumpcją. Starałam się napisać tą część w sposób "przyjazny dla użytkownika" i mam nadzieję, że Twoja uwaga nie osłabnie podczas czytania.

Na końcu rozdziału znajdziesz krótkie wideo o zasadach uczenia się. Możesz tez zacząć od obejrzenia wideo, a następnie przeczytać tekst.


Siła nawyków

Mycie zębów... nocne przekąski... wino/piwo jako nagroda po stresującym dniu.

Wszystkie te przykłady mają jedną wspólną cechę: to są nawyki, rutyny. Niektóre są przydatne (np. branie prysznica i wycieranie się po nim), inne praktyczne (np. codziennie ta sama droga do domu), a jeszcze inne są jak automatyczny odruch (np. popcorn w kinie). Oszczędzają czas i energię. Wykonujemy je często automatycznie i wydają się być częścią nas. Jakbyśmy się z nimi urodzili.

Masz kontrolę nad swoimi "nawykami", czy one kontrolują Ciebie?

Skąd się jednak biorą takie rutyny, nawyki? Wszystko uczymy się dopiero w trakcie życia.

Najpierw robimy coś po raz pierwszy, wykonujemy jakąś czynność. Z różnych powodów powtarzamy te czynności, powtarzamy to zachowanie. Tak powstaje jakieś zachowanie, i to as tak zwane prawa uczenia się/prawa nauki.

Pierwsze zachowania (postępowanie) podpatrujemy jako dzieci. Naśladujemy rodziców, robimy to, co oni robią. Później naśladujemy zachowanie przyjaciół lub starszych kolegów, np. palenie, picie alkoholu, palenie marihuany. Inni to robią, my to naśladujemy! To jest nauka przez naśladowanie.

Nauka przez naśladowanie

Nauka przez naśladowanie to pierwszy sposób w ludzkim życiu, w jaki się cokolwiek uczymy. Ten sposób nauki towarzyszy nam jednak przez całe życie. Jest to proces, w którym osoba uczy się zachowania lub umiejętności przez obserwację i naśladowanie innych osób, innych osób, które so dla nas znaczące, ważne.

Najpierw są to zazwyczaj rodzice, dziadkowie, potem przyjaciele, nauczyciele, którzy służą jako wzorce. Później pojawiają się gwiazdy telewizyjne, trenerzy, gwiazdki Instagramu.

Kiedy małe dzieci są "grzeczne" (bo naśladują właściwe wzorce), otrzymują pochwały lub nagrody, które wzmacniają ich zachowanie. Może to prowadzić do wzmocnienia zachowania i częstszego jego występowania.

Im starsi jesteśmy, tym większą rolę odgrywa identyfikacja z "wzorcem". Gotowość do naśladowania zachowania jest większa, gdy postrzegamy daną osobę (którą naśladujemy) jako dobrą, fajną itp. Jeśli identyfikujemy się z "modelem" lub nawiązujemy z nim więź, jesteśmy bardziej skłoni do naśladowania jego zachowania.

Jako nastolatkowie niektóre chłopcy i dziewczyny uważają starszych kolegów na podwórku szkolnym za "fajnych", za "cool"! Niektórzy chcą do nich dołączyć, być częścią tej grupy. I być może chcą "zapalić papierosa" lub robić to,  co akurat jest modne. To co ci starsi robią.

Nauka przez naśladowanie towarzyszy nam przez całe życie. W życiu zawodowym jesteśmy nie tylko teoretycznie kształceni, ale też pokazuje nam się różne rzeczy. Najlepszym przykładem są zawody rzemieślnicze, w których wiele rzeczy się "naśladuje".

A reklama to nic innego jak mobilizacja do nauki przez naśladowanie. Ludziom pokazuje się piękny świat, co niby potrzebujemy, lub to, co pragną i posiadają gwiazdy. Wiele osób jest dobrych w NAŚLADOWANIU 😉, w naśladowaniu zachowań "krótkoterminowych gwiazdek". 


Titel
Nauka przez naśladowanie
00:00
03:34
00:00
03:34
​​​​​
Wiedza/Nauka z konsekwencji

Z biegiem czasu odkrywamy, że nasze działania mają konsekwencje, negatywne lub pozytywne. To jest właśnie nauka z konsekwencji. Inaczej nazywane jest to również uczeniem się z efektów naszych działań.

Oznacza to, że zachowanie jest kształtowane przez jego konsekwencje. Jeśli zachowanie jest wzmacniane przyjemnymi konsekwencjami, jest bardziej prawdopodobne, że wystąpi ponownie w przyszłości. Z kolei zachowanie, które ma nieprzyjemne konsekwencje, takie jak kara, jest prawdopodobnie unikane.

Brzmi wiarygodnie, ale nie jest to takie proste. My, ludzie, jesteśmy dość sprytni i próbujemy obejść te „prawa”. Jak?

To prawo uczenia się z konsekwencji można podzielić na dwa główne rodzaje:

Pozytywne wzmocnienie/konsekwencje

Pozytywne wzmocnienie pojawia się, gdy na dobre zachowanie następuje przyjemny bodziec lub przyjemna konsekwencja. To z kolei zwiększa prawdopodobieństwo, że powtórzymy to zachowanie w przyszłości.

Oto kilka przykładów:
- pochwała dziecka za odrobienie pracy domowej
- awans w pracy za dobre wyniki
- utrata wagi, gdy ktoś regularnie ćwiczy i zdrowo się odżywia

Negatywne wzmocnienie/konsekwencje

Negatywne wzmocnienie pojawia się, gdy na zachowanie następuje nieprzyjemny bodziec lub nieprzyjemna konsekwencja. To z kolei zwiększa prawdopodobieństwo, że takie zachowanie będzie unikane w przyszłości.

Oto kilka przykładów:
- mandat za nieprawidłowe parkowanie
- oparzenie po dotknięciu gorącej płyty kuchennej
- spóźnienie się na autobus z powodu zbyt późnego wyjścia z domu

Jednak nie zawsze reagujemy na negatywne lub pozytywne konsekwencje. Oczywiście byłoby to bardzo korzystne i dużo prostsze. Ale jesteśmy ludźmi, a nie maszynami.

Reagujemy na konsekwencje tylko warunkowo!



Trzy podstawowe warunki prawa nauki z konsekwencji


1. Ważność konsekwencji

Konsekwencje złego zachowania muszą być znaczące, aby miały wpływ na nasze postępowanie. Jeśli postrzegamy konsekwencje jako nieistotne lub niewazne, dlaczego mielibyśmy na nie reagować?

Na przykład, jeśli ktoś ma dużo pieniędzy, mandat w wysokości 500€ może być dla niego zupełnie obojętny. Taka negatywna konsekwencja nie jest postrzegana jako prawdziwa kara.

Znaczenie konsekwencji odnosi się nie tylko do negatywnego zachowania, ale także do pozytywnych wzmocnień. Kiedy otrzymujemy intensywne pozytywne konsekwencje w obszarze, który jest dla nas ważny, czujemy radość. Zapamiętujemy to doświadczenie i staramy się je powtórzyć.

Im silniejsze lub ważniejsze są konsekwencje dla nas, tym większy mają one wpływ na nasze zachowanie. Oznacza to, że zarówno pozytywne wzmocnienie, jak i kara mogą mieć większy wpływ, jeśli są postrzegane jako znaczące.

W tej kwestii duże znaczenie ma indywidualność. Osobista istotność konsekwencji różni się w zależności od osoby. To, co jest ważne dla jednej osoby, może nie być tak istotne dla innej. Indywidualne wartości, cele i motywacje odgrywają kluczową rolę w ocenie ważności konsekwencji.


2. Prawdopodobieństwo konsekwencji

Prawdopodobieństwo wystąpienia określonej konsekwencji jest kluczowe dla nas ludzi. Jeśli jakaś konsekwencja jest bardziej prawdopodobna, zazwyczaj jest ona postrzegana jako ważniejsza i ma większy wpływ na nasze zachowanie.

Oczywiście jesteśmy w tej kwestii specjalistami! Dokładnie analizujemy wszystkie sytuacje. Tu dwa przykłady:

Na przykład: jak prawdopodobne jest, że straż miejska wkrótce akurat tutaj przyjdzie, gdzie parkuje auto i wystawi mandat za parkowanie?

Jak prawdopodobne jest, że dzisiejszej nocy na mojej drodze domowej przejedzie policja i mnie skontroluje?


3. Czas poczucia konsekwencji

Bliskość czasowa między zachowaniem a jego konsekwencjami również ma bardzo duże znaczenie. Konsekwencje, które następują natychmiast po zachowaniu, zazwyczaj mają silniejszy wpływ na nasze postępowanie niż te, które pojawiają się z opóźnieniem (za dwa miesiące). Wynika to z faktu, że ludzie mają tendencję do kojarzenia przyczyn i skutków, gdy są one czasowo blisko siebie.

Najlepszym przykładem są nasze zwierzęta domowe. Jeśli masz psa, wiesz, że nagroda za dobre zachowanie musi nastąpić NATYCHMIAST. Podobnie jest u ludzi 😉

Pomyśl o przykładzie „dotknięcia gorącej płyty kuchennej”. To zwykle zdarza się tylko raz w życiu. Ból jest natychmiastowy, kojarzymy to z doświadczeniem i zapamiętujemy bez większego zastanawiania się.




Titel
Uczenie poprzez konsekwencje
00:00
04:54
00:00
04:54


Nauka z doświadczenia


Nauka z doświadczenie jest prawdopodobnie znana każdemu. To uczenie odbywa się poprzez bezpośrednie doświadczenia i interakcje z otoczeniem. Krótko mówiąc, można to opisać jako metodę prób i błędów (try and error). Jest to proces, w którym uczący się próbują różnych podejść, metod i zachowań, a następnie analizują wyniki. Zapamiętujemy, co działa, a co nie.

Na przykład, jeśli pójdziesz do włoskiej restauracji i jedzenie będzie smaczne, prawdopodobnie wrócisz tam ponownie. Jeśli jednak jedzenie i obsługa będą kiepskie, w przyszłości będziesz unikać tego miejsca.

Nauka przez doświadczenie to dynamiczny i wszechstronny proces uczenia się, który odgrywa ważną rolę w wielu obszarach życia: od rozwoju osobistego, przez szkolenie zawodowe, po interakcje społeczne. Umożliwia nam rozwijanie umiejętności oraz przygotowanie się do różnych sytuacji i wyzwań. Jest to  bardzo praktyczne.